Bán khống có kiểm soát trên thị trường chứng khoán: Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Tóm tắt

Bài viết nghiên cứu cơ chế bán khống có kiểm soát trên thị trường chứng khoán từ góc độ so sánh thể chế và rút ra hàm ý chính sách cho Việt Nam. Trên cơ sở tổng hợp các nghiên cứu học thuật và tài liệu chính thức của cơ quan quản lý, nghiên cứu phân tích bốn trường hợp gồm Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc theo các tiêu chí thống nhất: phạm vi chứng khoán được phép bán khống, yêu cầu vay hoặc khả năng vay chứng khoán, ký quỹ và tài sản bảo đảm, kiểm soát giá, báo cáo và công bố vị thế, giám sát giao dịch, xử lý vi phạm và cơ chế can thiệp khi thị trường bất thường. Kết quả cho thấy các thị trường không lựa chọn giữa hai cực “cấm hoàn toàn” và “tự do hoàn toàn”, mà kết hợp nhiều lớp kiểm soát nhằm bảo vệ chức năng khám phá giá, thanh khoản và phòng ngừa rủi ro của bán khống trong khi hạn chế thất bại thanh toán, bán khống không có bảo đảm và hành vi lạm dụng thị trường. Từ kinh nghiệm quốc tế và khuôn khổ pháp lý hiện hành, bài viết đề xuất Việt Nam triển khai theo lộ trình, trước hết tập trung vào bán khống có bảo đảm trên nhóm chứng khoán đáp ứng tiêu chí thanh khoản và khả năng vay, gắn với cơ chế vay và cho vay chứng khoán, quản lý tài sản bảo đảm, nhận diện lệnh, giám sát điện tử và công cụ can thiệp linh hoạt. Một mô hình kết hợp kinh nghiệm của Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc được đề xuất như định hướng cho quá trình thí điểm và mở rộng trong giai đoạn tiếp theo.